Stanowisko Związku Stowarzyszeń „Wielkopolska Sieć Lokalnych Grup Działania” z dnia 20 sierpnia 2013 r.

Wielkopolskie Lokalne Grupy Działania (LGD) wnoszą o uwzględnienie na poziomie regionalnym w projekcie WRPO na lata 2014-2020 oddzielnej Osi Priorytetowej dla Rozwoju Lokalnego Kierowanego przez Społeczność umożliwiającej realizację wielofunduszowych Lokalnych Strategii Rozwoju na terenie Wielkopolski.

Uzasadnienie

Komisja Europejska (KE) w okresie programowania 2014 – 2020,  zwróciła szczególną uwagę na rozwój lokalny, w tym rozwój obszarów wiejskich i małych miast, w polityce regionalnej. Za szczególnie ważny uznała instrument jakim jest Rozwój Lokalny Kierowany przez Społeczność (RLKS). Instrument ten zapisany jest w art. 28 – 31 projektu Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego wspólne przepisy dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego (EFRR), Europejskiego Funduszu Społecznego (EFS), Funduszu Spójności (FS), Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) oraz Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego (EFMR) objętych zakresem Wspólnych Ram Strategicznych (WRS).

RKSL jest rozszerzeniem na lata 2014 – 2020 podejścia LEADER, zastosowanego w obecnym okresie programowania w osi 4 Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich (PROW).

Wyróżnić można 7 zasad charakteryzujących podejście LEADER:

  • Współpraca partnerska – Lokalna Grupa Działania jest partnerstwem międzysektorowym składającym się z przedstawicieli różnorodnych sektorów – publicznego, organizacji społecznych oraz podmiotów gospodarczych;
  • Lokalne finansowanie i zarządzanie – Lokalna Grupa Działania dysponuje środkami finansowymi, którymi zarządza lokalnie i przeznacza je na wsparcie projektodawców z obszaru swojej aktywności;
  • Innowacyjność – program LEADER jest „laboratorium” do testowania nowych podejść do zintegrowanego i zrównoważonego rozwoju obszarów wiejskich;
  • Podejście terytorialne – program swym działaniem obejmuje obszar spójny pod względem geograficznym, gospodarczym, historycznym, kulturowym, przyrodniczym; nie mają znaczenia granice administracyjne;
  • Podejście lokalne – oznacza to, że inicjatywa powstania Lokalnej Grupy Działania pojawia się „oddolnie” w społeczności lokalnej;
  • Podejście całościowe – podejście to wymaga opracowania przez Lokalną Grupę Działania całościowego planu działania w postaci tzw. Lokalnej Strategii Rozwoju i realizacji przyjętego planu strategicznego;
  • Tworzenie powiązań i współpracy pomiędzy LGD dotyczy tworzenia sieci współpracy i wymiany informacji pomiędzy LGD.

Podobnymi założeniami kieruje się instrument RLKS, którego podstawowym celem jest (wg założeń Umowy Partnerskiej z dnia 15 stycznia 2013r.) „zwiększenie udziału społeczności lokalnej w programowaniu i zarządzaniu rozwojem danego obszaru. W ten sposób współpraca i wspólne definiowanie potrzeb i problemów oraz propozycji ich rozwiązań prowadzi do spójnego  i zrównoważonego rozwoju danego obszaru i powoduje wzrost aktywności lokalnej społeczności oraz przyczynia się do budowania kapitału społecznego.”

Sposób zastosowania RLKS jest podobny jak w podejściu LEADER (Osi 4 PROW 2007 – 2013):

  • Społeczność lokalna przygotowuje wielofunduszową Lokalną Strategię Rozwoju (LSR), w której określa m.in. cele oraz zasady, w tym kryteria wyboru, projektów służących osiągnięciu tych celów;
  • LSR realizowana jest przez LGD – partnerstwo złożone z przedstawicieli trzech sektorów, przy czym żadna grupa interesu nie może mieć więcej niż 50% głosów; LGD jest odpowiedzialne m.in. za nabór i wybór projektów, które w największym stopniu realizują cele LSR.

Jakiego RLKS oczekujemy na poziomie regionalnym?

Postulujemy stworzenie w WRPO oddzielnej Osi Priorytetowej dla RLKS. Rozwiązanie to umożliwi:

  • Powiększenie, zgodnie z art. 110 Wspólnych Ram Strategicznych, o 10% maksymalnej stopy współfinansowania ze środków Unii Europejskiej dla osi dedykowanej RLKS. Oznacza to, że Oś Priorytetowa RLKS i realizowane w ramach niej działania/projekty w 95% finansowane będą ze środków unijnych a jedynie w 5% ze środków krajowych. W pozostałych osiach stosunek ten wynosić będzie 85% środki unijne a 15% środki krajowe.
  • Osobna Oś Priorytetowa RLKS umożliwi Instytucji Wdrażającej łatwiejsze i bardziej uporządkowane zarządzanie środkami dedykowanymi temu instrumentowi, także w zakresie uzyskania efektu synergii pomiędzy RLKS a Zintegrowanymi Inwestycjami Terytorialnymi.

Zgodnie z wytycznymi Ministerstwa Rozwoju Regionalnego zapisanymi w projekcie Umowy Partnerstwa z dnia 7 czerwca 2013r. postulujemy:

- przeznaczenie na Oś Priorytetową RLKS 10% alokacji komponentu regionalnego EFS oraz 5% alokacji EFRR  oraz wsparcie z EFS i EFRR dla LGD  w postaci tzw. „projektów CLLD” czyli w formie projektów parasolowych i systemowych LGD przy zachowaniu zasady 1 LGD - 1 obszar - 1 LSR;

- postulujemy również aby  narzędziem RLKS objęte zostały gminy wiejskie, miejsko – wiejskie do 20 tys. mieszkańców oraz gminy miejskie do 20 tys. mieszkańców. Pozwoli to na bardziej zintegrowany rozwój lokalny przez tworzenie powiązań miasto – wieś, rozwój lokalnych rynków zbytu, rozwój przedsiębiorczości i miejsc pracy. 

Dzięki temu LGD będą mogły realizować wielofunduszowe Strategie Rozwoju Lokalnego wykorzystując w sposób zintegrowany fundusze  Europejskiego Funduszu Rolnictwa i Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFFROW), Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego (EFMR) oraz ww. środki.

Oś Priorytetowa RLKS realizować powinna następujące priorytety inwestycyjne:

  • 9.4. – aktywna integracja, w szczególności w celu poprawy zatrudnialności;
  • 9.9. - lokalne strategie rozwoju realizowane przez społeczność;

Obok działań wymienionych w projekcie Umowy Partnerstwa z dnia 7 czerwca 2013r. jako szczególnie predestynowanych do włączenia w ramy RLKS:

  • Odbudowa zdolności do rozwoju poprzez zintegrowaną rewitalizację zdegradowanych społecznie, ekonomicznie i fizycznie obszarów miejskich;
  • Wsparcie dla procesów rozwojowych i restrukturyzacyjnych wobec obszarów wiejskich i miejskich;
  • Poprawa dostępu mieszkańców do podstawowych dóbr i usług warunkujących możliwości rozwojowe;
  • Działania z zakresu rynku pracy oraz stymulacja wewnętrznego potencjału gospodarczego;
  • Zwiększenie aktywności społeczno-zawodowej osób wykluczonych lub zagrożonych wykluczeniem społecznym;
  • Wykorzystanie walorów środowiska przyrodniczego oraz potencjału dziedzictwa kulturowego na rzecz lokalnego rozwoju społeczno - gospodarczego;
  • Wspieranie rozwijania połączeń na linii miasto-wieś;

Postulujemy uwzględnienie w ramach Osi Priorytetowej RLKS w Wielkopolsce takich zgodnych z Priorytetami Inwestycyjnymi działań (instrumentów interwencji) jak:

  • Promocja i rozwój lokalnej przedsiębiorczości;
  • Zachowanie  i promocja dziedzictwa kulturowego (e-kultura, digitalizacja tradycji kulturowych) oraz rozwój i promocja turystyki (e-turystyka);
  • Aktywizacja społeczno - gospodarcza społeczności lokalnych poprzez wsparcie organizacji pozarządowych i podmiotów ekonomii społecznej;
  • Lokalne inicjatywy edukacyjne wspierające uczenie się przez całe życie i kształcenie pozaformalne;
  • Odbudowa zdolności do rozwoju poprzez zintegrowaną rewitalizację zdegradowanych społecznie, ekonomicznie i fizycznie obszarów wiejskich oraz  poprzez nawiązywanie relacji miasto – wieś.   

Tak zaplanowany zakres instrumentów interwencji pozwoli LGD na zintegrowane i efektywne wsparcie rozwoju lokalnego obszarów wiejskich i małych miast.

Lokalne Grupy Działania – beneficjenci RLKS

Działania w ramach Programu LEADER realizowane są od 2004. W ramach perspektywy finansowej 2007 – 2013 w Wielkopolsce powołanych zostało 31 Lokalnych Grup Działania. Swoją aktywnością i działalnością obejmują one 688,44 tys mieszkańców i działają na terenie o powierzchni 25 238,83 km2.

 W latach 2009-2015  w ramach konkursów i dofinansowania działań z zakresu „Odnowy i rozwoju wsi”, „Tworzenia i rozwoju mikroprzedsiębiorstw”, „Różnicowania w kierunku działalności nierolniczej” oraz „Małych projektów” Lokalne Grupy Działania  już objęły pomocą projekty realizowane przez beneficjentów z obszarów wiejskich kierując  na te obszary ponad 120 mln zł pomocy. Docelowo LGD wdrożą poprzez projekty beneficjentów 199 mln złotych. W ramach pracy oddolnej zatrudnionych jest 94 osoby posiadające duże kompetencje do zarzadzania przez rezultaty i posiadających zaufanie społeczne do pracy animacyjnej.

Chcemy podkreślić, że LGD są najbardziej doświadczonymi i trwałymi lokalnymi partnerstwami, które mają bogate doświadczenie w realizacji działań na zasadach, które obowiązywać będą w ramach RLKS.   Wiele z pośród LGD wykorzystując istniejące lub współtworząc nowe struktury aplikowały z dużymi sukcesem o inne środki w tym  w ramach PO Ryby jako Lokalne Grupy Rybackie (LGR) czy PO KL są tym samym przygotowane do zarządzania strategiami wdrażanymi dzięki środkom z różnych funduszy. W ramach PROW 2007 – 2013 każde LGD :

  • Przygotowało Lokalną Strategię Rozwoju (LSR) dla swojego obszaru;
  • Powołało Radę jako ciało odpowiedzialne za wybór projektów do realizacji w ramach wdrażania LSR;
  • Prowadzi oraz podlega stałemu monitoringowi realizacji strategii, również w kontekście realizacji wskaźników i efektywności działań;
  • Podejmuje szereg działań aktywizacyjnych, doradczych, szkoleniowych związanych z przygotowaniem lokalnych beneficjentów (organizacje pozarządowe, instytucje publiczne, osoby fizyczne) do napisania projektu i zdobycia środków w ramach wdrażania LSR;
  • Prowadzi szereg działań w zakresie tzw. „wartości dodanej” ożywiających społeczeństwo i gospodarkę na obszarze LGD poprzez wsparcie wydarzeń, dodatkowych programów grantowych i aktywizacyjnych, tworzenie nowych narzędzi informatycznych, planistycznych,  informowanie o nowych technologiach, tworzenie ofert turystycznych, rozwoju produktów lokalnych i bardzo wiele innych wynikających ze specyfiki  i tożsamości każdego z LGD.

 

To doświadczenie i realne efekty w prowadzeniu oddolnych przedsięwzięć rozwojowych dają pewność, że Lokalne Grupy Działania poradzą sobie z wyzwaniem zaplanowania i skutecznego wykorzystania środków finansowych zaplanowanych w RPO jako osobna oś priorytetowa – Rozwój Lokalny Kierowany przez Społeczność (RLKS).

Dzięki wieloletniemu doświadczeniu w realizacji strategii, LGD mogą również dbać o spójność  wielofunduszowych Lokalnych Strategii Rozwoju ze Zintegrowanymi Inwestycjami Terytorialnymi (ZIT), Strategią Rozwoju Województwa oraz strategiami szczebla gminnego na lata 2014-2020. Województwo Wielkopolskie wpisując w WRPO odrębną oś RLKS na pewno znacznie lepiej wpisze się w Strategię Rozwoju Kraju 2020, której celem strategicznym realizowanym do 2020 r. jest wzmocnienie i wykorzystanie gospodarczych, społecznych i instytucjonalnych potencjałów zapewniających szybszy i zrównoważony rozwój kraju oraz poprawę jakości życia ludności. 

W Strategii Rozwoju Kraju 2020 czytamy też o celu rozwojowym jakim jest: poprawa spójności społecznej i terytorialnej. Cel te zrealizowany może zostać poprzez działania w ramach RLKS.

Pragniemy podkreślić również, że włączenie w ramy LGD gmin miejskich do 20 tyś. mieszkańców umożliwi przeniesienie doświadczeń partnerskiego rozwoju lokalnego na małe ośrodki miejskie, które w wielu miejscach Wielkopolski mają potencjał aby stać się „lokalnymi centrami rozwoju” poprzez wspieranie z ramach RLKS gospodarczych powiązań miasto – wieś.  

Zdając sobie sprawę z harmonogramu i uwarunkowań związanych z pracami nad Regionalnym Programem Operacyjnym deklarujemy pełną współpracę oraz chęć podzielenia się doświadczeniami z funkcjonowania Lokalnych Grup Działania w celu szybkiego i sprawnego zapisania w dokumencie RPO Osi Priorytetowej RLKS. Jednocześnie deklarujemy chęć podzielenia się naszymi doświadczeniami we wdrażaniu strategii i realizacji działań, które podlegały ocenie nie tylko ze względu na zachowanie procedur przy wydatkowaniu środków publicznych ale również zasadzie „zarządzania przez rezultaty”.

Mamy nadzieję, że zgodnie z intencją Komisji Europejskiej instrument RLKS również w Wielkopolsce przyczyni się do zwiększenia udziału społeczności lokalnej w programowaniu i zarządzaniu rozwojem swoich „małych ojczyzn”.

                                                                              

 

Z poważaniem :

 

Zarząd Wielkopolskiej Sieci Lokalnych Grup Działania